Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагыг арав гаруй жил удирдаж буй энэ хугацаанд Миний бие дэлхий ертөнц маань уур амьсгалын өөрчлөлтөөс үүдэлтэй төрөл бүрийн хямрал, ядуурлын гүнзгийрэл, зөрчил мөргөлдөөн, иргэний орон зайн хумигдал зэрэг олон арван хүнд сорилттой удаа дараа тулгарч буйг нүдээр харж байна.Гэхдээ нааштай олон шийдлүүд үндэслэн соёолж буйг ч өөрийн нүдээр гэрчилж болох бөгөөд тэдгээрийн нэн чухал нийтлэг үнэт зүйл нь эмэгтэйчүүд байгааг онцлууштай. Дэлхий нийтээрээ Олон улсын эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах өдрийг тэмдэглэж буй энэ мөчид жендэрийн тэгш бус байдал нь өнөө цагийн хүний ​​эрхийн хамгийн ноцтой сорилт болж байгаа учир тогтвортой хөгжил, энх тайвныг цогцлоох хамгийн хүчирхэг  хөдөлгөгч хүчний нэг нь жендэрийн тэгш байдлыг хангах явдал гэдгийг хүлээн зөвшөөрөх шаардлага тавигдаж байна. Эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах хүчин чармайлтыг илүү сайжруулж бодитой үр дүнд хүрэхийн төлөө НҮБ-ын системийн хийгээд даян дэлхийн иргэний нийгмийн хөдөлгөөнүүдийн гаргаж буй хүчин чармайлтуудаас урам зориг авч, өөрийн туршлагад суурилан дараах эрхэмлэх найман үйлсийг нэн даруй дэмжин хэрэгжүүлэхийг уриалж байна.1. Эрх мэдлийн зөрүүг арилгахЖендэрийн тэгш байдал бол эрх мэдлийн тухай асуудал юм. Гэтэл эрчүүд давамгайлсан институцүүд манай дэлхийд ноёрхсоор байна. Авторитат дэглэмийн давалгаа өсөн нэмэгдсэнээр тэгш бус байдлыг улам бүр хурцатган, шударга хөдөлмөр эрхлэлт, нөхөн үржихүйн эрх гээд олон жилийн хүч хөдөлмөрийн үр дүнд бий болсон хамгаалалтын тогтолцоог  сулруулж, эмэгтэйчүүдийн хөгжил дэвшилд үргэлж саад тотгор болж ирсэн арьс өнгө, хүйсээр ялгаварлан гадуурхах үзлийг өөгшүүлж байна. Жендэрийн тэгш байдлыг хангаснаар нийгмийн хөгжлийг өргөжүүлэн тэлнэ. Эрх мэдэл хуваалцах нөхцөл бүрдсэн чухам тэр л үед эрх чөлөө бодит биелэлээ олно. 2. Жендэрийн тэгш байдлыг тэргүүн ээлжийн зорилт болгохДэлхийн олон улс орны төр засаг, байгууллагуудын удирдах дээд түвшинд эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл  тун цөөн байна. Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага нь жендэрийн тэгш байдлыг тэргүүлэх зорилтынхоо нэг болгон авч үзэж удирдах дээд түвшнээс эхлүүлэн хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байна. Ингэхдээ бид тавигдах шаардлага стандартыг бууруулах замаар бус, харин мэргэшсэн нэр дэвшигчдийг хайж олох ажлыг өргөжүүлэх хэлбэрээр хийж байна. Үүний үр дүнд НҮБ илүү хүчирхэгжиж, ажлын байрны соёл сайжирч,  шийдвэр гаргалт ч илүү хүртээмжтэй болж байна. Авсан сургамж тодорхой.  Аливаа байгууллага тэгш байдлыг эрхэмлэх чухам тэр тохиолдолд л үр дүн гаргах нь эргэлзээгүй. 3. Эмэгтэйчүүдэд оруулсан хөрөнгө оруулалт хамгийн өндөр өгөөж авчрах нь маргаангүй Эмэгтэйчүүдэд хөрөнгө оруулах нь асар их өгөөж авчирна. Охидын боловсролд зарцуулсан ам.доллар нэг бүр бараг гурав дахин өндөр өгөөжтэй байдаг бол эхийн эрүүл мэнд, гэр бүл төлөвлөлтөд оруулсан хөрөнгө найм дахин их өгөөж авчирна. Хүүхэд, ахмад настны асаргаа зэрэг гэр бүлийг дэмжих бодлого нь орон нутгийг бэхжүүлж, эдийн засгийн өсөлтийг улам бүр нэмэгдүүлнэ. Ийм алхмуудыг нэгдмэл байдлаар хэрэгжүүлснээр жендэрийн ялгааг арилгах үндэс суурийг тавьж, үндэсний орлогыг 20 хүртэл хувиар өсгөх боломжтой.4. Энхийн яриа хэлэлцээрт эмэгтэйчүүд оролцох боломжийг нээхЭнхийн яриа хэлэлцээр хийх, хэрэгжүүлэхэд эмэгтэйчүүд оролцсон тохиолдолд уг хэлэлцээрүүд илүү баталгаатай болно. Гэтэл  Газа, Украин, Судан зэрэг зөрчил мөргөлдөөнтэй бүс нутгуудад эмэгтэйчүүд дайн тулааны хамгийн хүнд хүчир ачааг үүрч байгаа төдийгүй яриа хэлэлцээрт оролцох тэдний боломж хомс, хаалттай байна. Тогтворгүй байдал улам бүр даамжирч байгаа өнөө үед эмэгтэйчүүдийг яриа хэлэлцээрийн үйл явцад оролцуулах нь бэлгэдлийн төдий алхам бус, харин ч өнөөгийн хуваагдмал ертөнцийг тогтворжуулах хамгийн хурдан бөгөөд дөт зам байх болно. 5. Хууль эрх зүйн ялгаварлан гадуурхалтыг арилгахДэлхийн олон улс оронд эрчүүдийн эдэлж буй хууль ёсны эрхийн ердөө 64 орчим хувийг л эмэгтэйчүүд эдэлж байна. Цөөнгүй улс оронд өмч хөрөнгө эзэмших, чөлөөтэй  хөдөлмөр эрхлэх, гэр бүл цуцлуулах эрх эмэгтэйчүүдэд тун хязгаарлагдмал байна. Эрх зүйн хамгаалалт нь хуулиар зохицуулагдаж  байгаа хэдий ч  хууль эрх зүйн туслалцаа авах, шүүхэд хандахын тулд эмэгтэйчүүд олон саад бэрхшээлтэй нүүр тулсан хэвээр байна. Улс орон бүр ялгаварлан гадуурхах агуулга бүхий аливаа хууль эрх зүйн актуудыг хүчингүй болгож, эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалах эрх зүйн орчинг бүрдүүлж  хэрэгжүүлэх үүрэг хүлээх ёстой. 6. Жендэрт суурилсан хүчирхийллийг таслан зогсоох, үл хүлцэхЭмэгтэйчүүдийн эсрэг хүчирхийлэл бол тэгш бус байдлаас үүдэлтэй, дэлхий даяар чимээгүйхэн  газар авч буй хямрал юм. Охид, эмэгтэй хүн нэг бүр айдас хүйдэсгүй  амьдрах эрхтэй. Гэсэн хэдий ч бэлгийн мөлжлөг, доромжлол  зэрэг жендэрт суурилсан хүчирхийллийн хэлбэрүүд нь итгэлцэл хийгээд хүн төрөлхтөнд тулгарч буй аймшигт зөрчил хэвээр байна. Бид жендэрт суурилсан хүчирхийлэлтэй газар сайгүй эрс шийдэмгий тэмцэж, гэмт этгээдэд хариуцлага тооцож, хохирогчдод тууштай дэмжлэг үзүүлэх замаар шийдвэрлэх ёстой. 7. Кодлох  гажуудлыг арилгах Технологийн салбарт ажиллаж буй дөрвөн хүн тутмын ​​нэг нь эмэгтэйчүүд байгаа бөгөөд өдөр тутмын амьдралд нөлөөлж буй системүүдэд ялгаварлан гадуурхах үзэл улам бүр гүнзгий нэвтэрч байна. Үүний зэрэгцээ цахим орчинд эмэгтэйчүүдийг үзэн ядах үзэл газар авч байна. Технологийн компаниуд, төр засгийн байгууллагууд нь аюулгүй, хүртээмжтэй дижитал орон зайг бий болгохын тулд нягт хамтран ажиллах ёстой бөгөөд дэлхий нийтээрээ шинжлэх ухаан, технологийн салбарт охид эмэгтэйчүүдийн өмнө  тулгарч буй саад бэрхшээлийг арилгахын тулд илүү ихийг хийх ёстой.  8. Уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх төлөвлөгөөнд жендэрийн асуудлыг тусгах Уур амьсгалын өөрчлөлт нь жендэрийн тэгш бус байдалд нөлөөлнө. Хүнсний хямралын үед эмэгтэйчүүд ихэвчлэн хамгийн сүүлд нь хоцорно, онцгой байдлын үед тэд илүү их аюулд өртөх эрсдэлтэй. Айл өрхийн амьжиргаа доройтоход охид насанд хүрэлгүй гэрлэх эрсдэл ч тулгарна. Гэхдээ уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх  шийдэл олох, байгаль орчинд ээлтэй хууль тогтоомжийг боловсруулах, дэлхий нийтийн хөдөлгөөнийг эрчимжүүлэх, нутаг орны түвшинд өөрчлөлтийг бий болгоход хувь нэмэр оруулах боломж эмэгтэйчүүдэд бий. Эх дэлхийдээ амар амгалан аж төрөхийн тулд тэгш хүртээмжтэй ногоон ажлын байрыг бий болгох, хямралыг сөрөн тэсвэрлэх бэлтгэлийг хангах, байгаль орчны талаар шийдвэр гаргах үйл явцад  идэвхтэй оролцох зэрэг жендэрийн мэдрэмжтэй  уур амьсгалын өөрчлөлттэй тэмцэх сайн бодлого нэн шаардлагатай. Эдгээр эрхэмлэх найман үйлсийг дэлхий нийтээрээ,  дайн тулаантай бүс нутагт ч, хямрал, гамшгийн дараах сэргээн босголтын үед ч, төр засгийн түвшинд, сургуулийн танхимууд, байгууллагууд, хүн амын бүлгүүд, хаана ч хэрэгжүүлэх бүрэн боломж байгааг миний бие өөрийн биеэр мэдэрч, харж байна.Хэрэв улс орны тэргүүн нар жендэрийн тэгш байдлын асуудлыг нухацтайгаар авч үзэн, нэн даруй шийдвэрлэх амлалт өгөх аваас Бид бүхэн охид, эмэгтэйчүүд болон өөрсдийнхөө төлөө дэлхий ертөнцийг сайн сайхнаар өөрчлөх болно. 

-Энэ өдрүүдэд Нэгдсэн Үндэсний Байгууллага 80 жилийн түүхэн ойгоо тэмдэглэж байна. Тогтвортой хөгжлийн зорилтын хэрэгжилт, цаашдын үйл ажиллагааны чиглэлээр НҮБ-ын Ерөнхий ассемблэйгээс гаргасан шийдвэрүүдийн талаар та манай уншигчдад товч мэдээлэл өгнө үү? Тогтвортой хөгжлийн зорилт, ногоон хөгжлийн асуудлууд бол төрийн ажил гэсэн түлхүү ойлголт манайханд байдаг. Та энэ талаар ямар байр суурьтай байна вэ?-НҮБ-ын 80 жилийн ой бол Монгол Улс болон НҮБ-ын хоорондох хамтын хөгжил дэвшил болон бат бөх хамтын ажиллагааг дүгнэх түүхэн мөч юм. Энэхүү хамтын ажиллагаа маань олон арван жилийн хугацаанд институцүүдийг бэхжүүлж, хүний хөгжлийг урагшлуулж, хүн төрөлхтөн болон дэлхий гарагийн тогтвортой байдлыг нэмэгдүүлэхэд хувь нэмрээ оруулжээ. 2030 он ойртож буй энэ үед Тогтвортой хөгжлийн зорилгуудыг (ТХЗ) улам шуурхай хэрэгжүүлэх хүсэл эрмэлзлээ НҮБ-ын Ерөнхий ассемблей саяхан дахин нотолсон.Үүнтэй холбоотой нэн чухал шийдвэрүүдийн тоонд хөгжлийн санхүүжилт, уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг үйл ажиллагааг сайжруулах, салбар болон улс хоорондын хүртээмжтэй хамтралыг нэмэгдүүлэх багтаж байна. Гол нь ТХЗ-ыг хэрэгжүүлэх нь зөвхөн засгийн газрын үүрэг хариуцлага биш юм. Үүнд бүхий л талуудын хүчин чармайлт хэрэгтэй бөгөөд иргэд, иргэний байгууллага, боловсролын байгууллага, хувийн хэвшил ихээхэн үүрэг гүйцэтгэнэ. Бизнесийн байгууллагууд нь инновац, хөрөнгө оруулалт, ажил эрхлэлтийг дэмждэг. Тэд бол ногоон технологи нэвтрүүлэх, хүртээмжтэй өсөлтийг дэмжих, хариуцлагатай аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх зэргээр тогтвортой хөгжлийн зорилгуудтай нийцсэн өөрчлөлтийг авчрах хүчирхэг үндэс суурь юм. ТХЗ бол зөвхөн хяналтын хуудас бөглөх үйл хэрэг биш. Энэ бол илүү сайхан ирээдүйг бүтээх гарын авлага мөн. Гэхдээ тэрхүү ирээдүйд хүрэх эсэх нь хамтын үүрэг хариуцлага, үйлдлээс шалтгаална.-Монгол Улсын Засгийн газраас уул уурхайгаас хэт хамааралтай эдийн засгийг төрөлжүүлэх, экспортыг нэмэгдүүлэх хүрээнд аялал жуулчлалыг тэргүүлэх салбар гэж үзэж, бодлого хөтөлбөрөө чиглүүлж байгаа. Та үүнтэй санал нэгдэх үү?-Тийм ээ, санал нийлж байна. ДНБ-ий 30 орчим хувь, экспортын 94 хувь, улсын төсвийн 33 хувь, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтын 79 хувийг бүрдүүлдэг уул уурхайн салбараас Монголын эдийн засаг ихээхэн хамаардаг. Тиймээс урт хугацаанд тогтвортой хөгжихийн тулд эдийн засгаа төрөлжүүлэх нь нэн чухал юм. Үйлчилгээний салбар, нэн ялангуяа аялал жуулчлал ихээхэн ирээдүйтэй харагдаж байна. Монголын өвөрмөц байгаль, нүүдэлчин өв уламжлал, биологийн баялаг  төрөл зүйл нь эко аялал жуулчлал, соёлын аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх нэн таатай суурь болж чадна. Гадаадын жуулчдыг татсанаар Монгол Улс үйлчилгээний салбараа өргөжүүлэн тэлэхээс гадна хөдөө орон нутагт, тэр дундаа уур амьсгалын өөрчлөлт, цөлжилтөд өртсөн нутгуудад тогтвортой амьжиргааг бий болгох боломжтой юм.-Энэ жилийн “ITM Mongolia 2025” олон улсын аялал жуулчлалын үзэсгэлэн “Тогтвортой аялал жуулчлал-Төв Ази” сэдвийн дор  зохион байгуулж байгаа. Аялал жуулчлалын салбарын тогтвортой хөгжлийг хангах, бүс нутгийн эдийн засгийн интеграцийг нэмэгдүүлэх чиглэлээр Монголын аялал жуулчлалын холбоо санаачилга гаргаж энэхүү үзэсгэлэнг зохион байгуулж байна. Хувийн хэвшлийн энэхүү санаачилгыг та бүхэн хэрхэн хүлээн авч байгаа вэ?-“Тогтвортой аялал жуулчлал-Төв Ази” сэдвийн хүрээнд ITM Mongolia 2025 арга хэмжээг зохион байгуулж байгаа Монголын Аялал жуулчлалын холбоонд баяр хүргэе. Тогтвортой хөгжлийг бий болгоход хувийн хэвшил тэргүүлэгч үүрэг гүйцэтгэж буйн нэг тод жишээ нь энэхүү арга хэмжээ болж байна. НҮБ-ын Даян дэлхийн гэрээ, НҮБ-ын Бизнес ба Хүний Эрхийн Удирдах Зарчмууд зэрэг санаачилгаар дамжуулж НҮБ бизнесүүдтэй идэвхтэй хамтран ажилладаг юм. Жишээлбэл, байнгын ажлын байраар хангах, хүртээмжтэй бизнесийн арга барил хэрэгжүүлэх зэргээр ядуурлыг устгах ТХЗ 1-ийг хэрэгжүүлэхэд хувийн хэвшлийн үүрэг роль нэн чухал. Хариуцлагатай аялал жуулчлалыг бодлоготой хэрэгжүүлвэл экосистемд ирэх дарамт буурч, орон нутгийн эдийн засгийг дэмжиж, байгаль орчны хамгааллыг сайжруулах бүрэн боломжтой. Энэ нь хүн төрөлхтөн, байгалийн аль алинд ач тустай гэдэг нь гарцаагүй.-Хөгжлийн стратеги, бодлогоо бид зөв төлөвлөж, удирдахгүй бол хог хаягдал, орчны бохирдол зэрэг сөрөг асуудал гардаг. Тиймээс байгальд ээлтэй тогтвортой аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхэд гол анхаарах асуудлуудыг юу гэж үзэж байна вэ? Энэ чиглэлд НҮБ хэрхэн хамтран ажиллах боломжтой вэ?-Хог хаягдал, бохирдол, экосистемийн доройтол зэрэг таагүй үр дагавараас зайлсхийхийн тулд тогтвортой аялал жуулчлалыг маш зөв төлөвлөж, хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Эдгээрээс хамгийн чухал нь:Байгаль орчныг хамгаалах: бүсчлэл, хог хаягдлын менежмент, нөлөөлөл багатай дэд бүтэц зэргээр дамжуулж эмзэг байгаль орчин, биологийн олон янз байдлыг хамгаалах.Иргэдийн оролцоо: аялал жуулчлалаас орон нутгийн иргэд эдийн засаг болон соёлын хувьд ашиг шим хүртдэг байх.Мэдлэгжүүлэх: хариуцлагатай аялах зан үйл болон байгаль орчинд бага нөлөө үзүүлэх соёлыг дэмжин сурталчлах. НҮБ техникийн тусламж, бодлогын зөвлөгөө, чадавхыг сайжруулах замаар Монгол Улсыг дэмжиж ажилладаг. Аялал жуулчлалын төлөвлөлтөд тогтвортой хөгжлийг багтаах, эко аялал жуулчлал, орон нутагт тулгуурласан аялал жуулчлал зэрэг загварыг хөгжүүлэхэд туслахын тулд бид үндэсний болон орон нутгийн хэмжээний оролцогч талуудтай нягт хамтран ажиллаж байна.-Байгальд ээлтэй, ногоон технологийг нэвтрүүлэх нь аж ахуйн нэгжүүдэд өндөр өртөгтэй тусдаг. Нөгөө талдаа санхүүгийн зах зээл дээр ногоон санхүүжилтийн хэмжээ ихсэж байна. Тэгвэл санхүүгийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэх, ногоон хөрөнгө оруулалтыг дэмжих олон улсын сайн жишиг, оновчтой механизм юу байна вэ? Монголд нэвтрүүлэх боломж бий юу?-Ногоон технологийг ашиглахад эхэндээ хөрөнгө оруулалт, зардал их шаарддаг ч олон улсын туршлагаас харахад санхүүгийн зорилтот механизмууд нь хөрөнгө оруулалтын шинэ боломжуудыг нээж, санхүүгийн хүртээмжийн сайжруулж эхэлсэн. Энэ талын сайн жишээнүүдээс дурдвал:-Ногоон ангиллын тогтолцоо: Санхүүжилт авах боломжтой төслийг тодорхойлоход нь санхүүгийн байгууллагуудад туслах зорилгоор өөрийн гэсэн ногоон ангиллын тогтолцоо зэрэг ангиллын тодорхой системийг бий болгох.-Хосолмол санхүүгийн загварууд: Концесс, баталгаа зэргийг ашиглах, эрсдэлийг бууруулахын тулд төрийн болон хувийн хөрөнгийг хослуулан ашиглах.-Ногоон бонд, тогтвортой хөгжилтэй холбоотой зээл: санхүүгийн шалгуурыг байгаль орчны гүйцэтгэлтэй холбохын зэрэгцээ хөрөнгө татан төвлөрүүлэх.Монгол Улс эдгээр чиглэлд ихээхэн ахиц дэвшил гаргаж байна. Тогтвортой санхүүгийн үндэсний замын зураг, Ногоон ангиллын тогтолцоо болон Монголын тогтвортой санхүүжилтийн холбооны ажлууд нь тун сайн суурь болж эхэлсэн. Олон улсын тусламж дэмжлэг, дэлхийн стандартуудтай нийцүүлэх замаар Монгол Улс ногоон санхүүжилтээ улам нэмэгдүүлж, тогтвортой хөрөнгө оруулалтаас хүртэх боломжтой. Ялангуяа байгаль орчны болон эдийн засгийн үр ашиг бүхий хариуцлагатай аялал жуулчлалд энэ нь бүр их хамаатай.-Тогтвортой хөгжлийн чиглэлд орон нутгийн иргэдийн оролцоог нэмэгдүүлэх гэж бий. Цөлжилт, уур амьсгалын өөрчлөлттэй холбоотой уламжлалт аж ахуйгаас гадна малчдын орлогын эх үүсвэрийг нэмэгдүүлэх шаардлага гарч байна. Аялал жуулчлал шийдэл нь байх боломжтой юу?-Тийм ээ, боломжтой. Хэрэв зөв бодлоготой хэрэгжүүлэх юм бол аялал жуулчлал нь Монголын соёлын өв, гайхамшигт байгалийг улам үнэ цэнтэй болгох орлогын маш боломжийн эх үүсвэр болж чадна. Орон нутагт түшиглэсэн аялал жуулчлал нь уламжлал соёлоо сурталчлах, жуулчид хүлээж авах, газар нутгаа доройтуулалгүй орлого олох зэргээр малчид, орон нутгийн иргэдийг дэмжих маш зөв зүйтэй арга юм. Газарчилж аялуулах, гэртээ жуулчин хүлээж авах, эко аялал жуулчлал зохион байгуулах зэргээр хариуцлагатай аялал жуулчлалыг дэмжих замаар Монгол Улс бэлчээрийн даац хэтрэлт, хөрсний доройтол зэргээс үүдэж буй ихээхэн дарамтыг бууруулж  чадна. Хөгжлийн хөтөлбөрүүд хэрэгжүүлэх, чадавхыг дэмжих, орон нутгийн иргэд, байгууллагыг тогтвортой жуулчлалын зах зээлтэй холбох зэргээр НҮБ эдгээр хүчин чармайлтыг дэмжин ажиллаж байна.   -Хариуцлагатай аялал, аялагчийн талаар ярих нь зүйтэй байх. Зөв дадал, зуршлыг хэвшүүлэх, түгээх, сурталчлах зэргээр иргэдэд чиглэсэн ямар ажлуудыг, аль түвшинд хийвэл үр дүнтэй вэ?-Хариуцлагатай аялал нь хариуцлагатай аялагчаас эхэлдэг. Олон нийтэд мэдлэг мэдээлэл олгох кампанит ажлууд, зан авирыг өөрчлөх санаачилга зэрэг нь байгаль, соёл,  орон нутгийг хүндлэх сэтгэлийг суулгахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Дараах аргуудыг хэрэгжүүлбэл тун үр дүнтэй байдаг.Үндэсний хэмжээний кампанит ажил: хэвлэл мэдээлэл, сургууль, олон нийтийг хамарсан арга хэмжээ зэргээр дамжуулан хариуцлагатай аялал жуулчлалыг сурталчлах.Орон нутгийн оролцоо: хөтөч, хост айл, орон нутгийн удирдлагуудад тогтвортой аялал жуулчлалын практикийг бий болгох, хэрэгжүүлэх арга замуудыг таниулах.Дижитал платформууд: байгальд ул мөр үлдээхгүй аялах талаарх зөвлөгөө, түүх, зааврыг нийгмийн сүлжээ болон апп ашиглах түгээх.Олон улсын тэргүүн туршлагаар хангах, хамтын ажиллагааг дэмжих, ялгаатай оролцогч нарт зориулсан мессежийг бий болгох зэргээр НҮБ эдгээр санаачилгыг дэмжиж ажилладаг юм.-ЮНЕСКО “Рио Тинто” Монгол компанийн дэмжлэгээр Өмнөговь аймагт Геопарк байгуулах төслийг эхлүүлсэн. Энэ төслийн ач холбогдлын талаар мэдээлэл өгнө үү?-Рио Тинто компанитай хамтран хэрэгжүүлж буй "ЮНЕСКО-ийн соёлын болон геологийн өвд тулгуурлан Монгол Улсад тогтвортой аялал жуулчлалыг хөгжүүлэх нь" төсөл бол маш ач холбогдолтой санаачилга юм. Уг төсөл нь Монгол Улсын соёлын болон геологийн өвд тулгуурлан Ковид-19 цар тахлын дараа аялал жуулчлалын салбарыг хөгжүүлэх, дэмжихэд чиглэж байна. Монгол Улсад ЮНЕСКО-гийн Олон улсын геопаркт багтсан газар байхгүй. Харин уг төсөл нь ийм газрыг бий болгоход зориулж чадавхийг нэмэгдүүлэх, олон нийтэд мэдээлэл өгөх зорилготой юм. Геопаркууд нь тогтвортой хөгжлийг дэмжиж, геологийн өвийг хадгалж, орон нутгийн эдийн засгийг хөгжүүлдэг. Үүний зэрэгцээ боловсрол, уур амьсгалын дасан зохицох чадвар, олон нийтийн ойлголтыг нэмэгдүүлж байдаг юм. Геопарк нь байгаль хамгаалал, орон нутгийн хөгжил, Монголын өвөрмөц ялгарлыг сурталчлахад аялал жуулчлал ямар үүрэг гүйцэтгэж болох вэ гэдгийг харуулсан бэлэн загвар болох юм. -Хувийн хэвшлийн томоохон аж ахуйн нэгжүүдийн зүгээс энэхүү геопарк шиг байгаль хамгаалал, аялал жуулчлалын хөгжлийн чиглэлээр санал, санаачилга гаргавал НҮБ-аас дэмжлэг үзүүлж, хамтран ажиллах боломжтой юу?-Тийм ээ, тогтвортой хөгжлийн зорилгуудтай нийцсэн хувийн хэвшлийн аливаа шинэлэг санаа саналыг НҮБ дуртайя дэмжинэ. Учир нь инновац бий болгох, технологийг хөгжүүлэх, дэлхийн хэмжээний сорилттой тэмцэх эх үүсвэрийг бий болгож ашиглахад бизнесүүд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг гэж НҮБ үздэг юм. Хувийн хэвшлийн хөрөнгө оруулалтыг тухайн улсын хөгжлийн бодлогуудтай уялдуулахын тулд бид Засгийн газруудтай нягт  хамтран ажиллахын зэрэгцээ тогтвортой хөгжлийг бизнесийн үндсэн үйл ажиллагаандаа шингээхэд нь компаниудад туслахыг зорьж байна. Үүний нэг тод жишээ бол НҮБ-ын Геопарк төсөл юм. Уг төсөл нь төр, хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагааны нөлөөг тод томруун харуулж байгаа гэж бодож байна. Байгаль орчны хамгаалал, тогтвортой аялал жуулчал, хүртээмжтэй өсөлтийг дэмжсэн аливаа хамтын ажиллагаанд бид үргэлж нээлттэй байдаг.-Ирэх жил “COP17” олон улсын хурлыг Монгол Улс зохион байгуулах гэж байна. Дэлхийн 170 гаруй улсын төрийн тэргүүн, өндөр дээд хэмжээний албан тушаалтнууд, 10 гаруй мянган хүн оролцоно. Үүнээс гадна эдгээр хүмүүсийг дагаад олон улсын хэвлэл мэдээллийн агнетлагууд ирэх байх. “COP17”-г Монгол Улс зохион байгуулах нь ямар ач холбогдолтой вэ? Хурлын бэлтгэл ажлын үеэр бид юун дээр илүү анхаарах хэрэгттэй вэ?- “COP17” олон улсын хурлыг зохион байгуулах нь Монгол Улсын хувьд түүхэн боломж юм. Уг арга хэмжээ Монгол Улсыг дэлхийн уур амьсгалын хэлэлцүүлгийн төвд авчирч, тогтвортой хөгжил, газрын доройтлыг нөхөн сэргээх чиглэлд манлайлж байгааг харуулах юм. Төрийн тэргүүн, өндөр дээд түвшний албаны хүмүүс, олон улсын хэвлэл мэдээлэл зэрэг нийт 7000 гаруй зочин хүрэлцэн ирнэ. Энэ бол хөрөнгө оруулалт татах, хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх, уур амьсгалын өөрчлөлтийг тэсвэрлэх, газрын доройтлыг сэргээх чиглэлд Монгол Улсын дуу хоолойг хүргэх арга хэмжээ юм. Энэхүү арга хэмжээний бэлтгэлд дараах зүйлс багтаж байна.Дэд бүтэц, логистик: арга хэмжээг саадгүй явуулах, хүртээмжийг хангах.Бодлого, мэдээлэл: Монгол Улсын уур амьсгалын тэргүүлэх чиглэлүүд болон ололт амжилтыг тодорхой мэдээлэх.Оролцогч талуудын оролцоо: иргэний нийгэм, залуучууд, хувийн хэвшлийг “COP17”-ийн бэлтгэл ажил болон үлдээх өвд багтаах.Тогтвортой аялал жуулчлал нь уур амьсгалын зорилгуудыг дэмжиж, байгалийг хамгаалж, иргэдийг чадавхжуулахад чухал учраас хариуцлагатай аялал жуулчлал нь уг арга хэмжээний нэг гол сэдэв байх боломжтой. Дэлхийн өнцөг булан бүрээс олон мянган зочин төлөөлөгч ирэх учраас эко аялал жуулчлалын гол төв гэдгээ харуулах таатай боломж энэ удаад Монгол Улсад гарч ирж байна. Аялал жуулчлалын оновчтой зөв багцийг гаргаснаар гадаадын зочид танай улсын байгалийн болон соёлын баялаг өвийг өөрийн биеэр мэдрэх боломжтой болно. Үүнд бэлдэхийн тулд хуванцар хог хаягдлыг цэвэрлэх кампанит ажил, зам харгуйг засаж янзлах зэрэг ажлыг хийх ёстой болов уу. Мөн хогийн цэгийн зөв оновчтой менежмент нь салхиар хийсэж ирэх хог зэрэг бохирдлоос сэргийлэх, Монголын онгон дагшин байгалийг хамгаалахад тун чухал гэж бодож байна.

НҮБ-ын Суурин Зохицуулагч АНУ-ын Конгрессын төлөөлөгчид Эд Кейс, Амириш Бера, Сара Жейкобс, Жонатан Жэксон, Элчин сайд Кеннет Ж. Брейтуэйт болон АНУ-ын Төрийн департаментын Хэвлэлийн төлөөлөгч асан Хийтер Науерт нарын бүрэлдэхүүнтэй төлөөлөгчдийг 8-р сарын 24-28-ны өдрүүдэд Монгол Улсад хүлээн авч, зочиллоо. НҮБ-ын Сангаас зохион байгуулсан энэхүү айлчлал нь АНУ-ын бодлого боловсруулагчдад олон улсын хөгжлийн хамтын ажиллагааны ач холбогдол, үр өгөөжийг танилцуулах, мөн Монгол Улсад НҮБ-аас хэрэгжүүлж буй хөгжлийн хөтөлбөр, үйл ажиллагаатай газар дээр нь танилцах зорилготой байв. Айлчлалын хүрээнд төлөөлөгчид НҮБ-ын Монгол дахь байранд зочилж, НҮБ-ын Удирдлагын багтай уулзан, Монгол Улс НҮБ-д элссэн цагаас хойшх урт хугацааны түншлэлийн талаар ярилцлаа. НҮБ-ын Суурин зохицуулагч Яап ван Хиердэн зочиддоо НҮБ-аас Монгол Улсын тогтвортой хөгжилд оруулсан хувь нэмэр, түүний дотор 1990-ээд оноос өмнөх үеийн хөгжлийн туслалцаанаас аваад сүүлийн жилүүдэд хэрэгжүүлж буй шинэлэг, тогтвортой ирээдүйд чиглэсэн хөтөлбөрүүдийг тоймлон танилцуулсан юм. Төлөөлөгчид НҮБ-ын дэмжлэгтэйгээр хэрэгжиж буй хэд хэдэн төсөл болон дэмжлэг хүртсэн байгууллагуудтай танилцах аялал хийлээ. Тухайлбал, Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг бууруулахад хувь нэмэр оруулахаар гэр хорооллын өрхүүдэд нарны эрчим хүчээр ажилладаг халаалтын шийдлийг санал болгож буй төслийн үр шимийг хүртэж буй өрхөд зочлохоос гадна жендэрт суурилсан хүчирхийллийг даван туулагчдад дэмжлэг үзүүлдэг “Нэг цэгийн үйлчилгээний төв”, орон нутгийн эрүүл мэндийн төвүүд болон ХӨСҮТ-ийн вакцины төв агуулах зэрэгтэй танилцав. Айлчлалын хүрээнд тэд Монгол Улсын УИХ-ын гишүүд, засгийн газрын төлөөлөгчидтэй уулзлаа. Энэхүү айлчлал тэдэнд Монгол Улсын хөгжлийн өнөөгийн нөхцөл байдлын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл авахаас гадна олон улсын хөгжлийн хамтын ажиллагааны ач холбогдлыг илүү сайн ойлгох, үнэлэх боломжийг олгосон гэж дүгнэв. Монголын түүх, соёлтой дэлгэрэнгүй танилцсан Конгрессын төлөөлөгчид монголчуудын халуун дотно зочломтгой байдлыг гүнээ талархаж буйгаа илэрхийллээ.     

Эрчим хүч бол хүн төрөлхтөн галыг эзэмшихээс эхлээд, уурыг ашиглах, атомыг задлах хүртэлх хөгжлийн түүхийг тодорхойлогч юм. Өнөөдөр бид шинэ эриний босгон дээр ирээд байна. Цэвэр эрчим хүчний эриний наран мандаж байна.Өнгөрсөн жил шинээр бий болсон цахилгаан эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн хүчин чадал нь бараг бүхэлдээ сэргээгдэх эрчим хүчинд суурилжээ. Түүнчлэн цэвэр эрчим хүчний нийт хөрөнгө оруулалт хоёр их наяд ам.долларт хүрч өссөн нь малтмал түлшний хөрөнгө оруулалтаас даруй 800 тэрбум ам. доллараар илүү байна.Малтмал түлшний татаас өндөр хэвээр байгаа энэ үед нар, салхи нь одоогоор манай дэлхий дээрх хамгийн хямд төсөр эрчим хүчний эх үүсвэр болж байгаа бөгөөд цэвэр эрчим хүчний салбарууд хөгжсөнөөр ажлын байр олноор бий болж, эдийн засгийн өсөлт дэвшил эрчимжинэ. Малтмал түлшинд найдсаар байвал улс орнууд эдийн засгаа хамгаалах нь бүү хэл хорлон сүйтгэж, өрсөлдөх чадварыг нь алдагдуулж, 21-р зуунд тохиож буй эдийн засгийн хамгийн том боломжийг ашиглаж чадахгүйд хүрнэ.Цэвэр эрчим хүч нь нөгөө талаар эрчим хүчний биедаасан байдал, аюулгүй байдлыг хангана. Малтмал түлшний зах зээл нь үнийн өсөлт, нийлүүлэлтийн тасалдал, геополитикийн үймээн самууныг өдөөж байгаа нь ОХУ Украин Улс руу довтлох үед ажиглагдсан. Өнөөдөр бид нарны эрчим хүчний үнэ өсөөгүй, салхины эрчим хүчний эсрэг ямар нэгэн хорио цээр байхгүй, бараг бүх улс орон сэргээгдэх эрчим хүчээр өөрийгөө хангах бүрэн боломж, нөөцтэй цаг үед амьдарч байна. Эцсийн эцэст цэвэр эрчим хүч л хөгжлийг тогтвортой дэмжинэ. Ялангуяа сүлжээнээс хамааралгүй,  жижиг оврын нарны эрчим хүчний технологийг нэвтрүүлж цахилгаан эрчим хүч ашиглах боломжгүй хэвээр байгаа олон зуун сая хүмүүст маш хурдан, хямд, тогтвортой, хүрч үйлчлэх боломж байна.Энэ бүхэн нь цэвэр эрчим хүч зайлшгүй шаардлага болсны нотолгоо юм. Гэвч энэ шилжилт хангалттай хурдан, шударга хэрэгжихгүй байна. Хөгжиж буй орнууд ихээхэн хоцрогдолтой байна. Эрчим хүчний системд малтмал түлш давамгайлсан хэвээр байгаагаас шалтгаалан уур амьсгалын хямралыг улам хурцатгахгүйн тулд огцом бууруулах ёстой нүүрсхүчлийн хийн ялгарлын хэмжээ нэмэгдсэн хэвээр байна. Үүнийг шийдвэрлэхийн тулд дараах зургаан чиглэлээр дорвитой алхам хийх хэрэгтэй байна. Үүнд:Нэгдүгээрт, Засгийн газрууд цэвэр эрчим хүчний шилжилтийн төлөө тууштай  байх шаардлагатай. Улс орон бүр Үндэсний хэмжээнд тодорхойлсон хувь нэмрийн зорилтоо ахиулан шинэчилж ирэх арван жилд хэрэгжүүлэх үндэсний төлөвлөгөөгөө ирэх саруудад гаргах үүрэг амлалт авсан. Дэлхийн дундаж температурыг Цельсийн 1.5 хэмд хүргэлгүй тогтоон барих зорилттой эдгээр төлөвлөгөөг уялдуулж, бүх төрлийн бохирдол, салбарыг хамруулж, цэвэр эрчим хүчний шилжилтийн замналаа тодорхойлсон байх хэрэгтэй. Дэлхийн нүүрсхүчлийн хийн 80 орчим хувийг ялгаруулж буй Их20-ын орнууд үүнд манлайлвал зохино.Хоёрдугаарт, бид 21-р зууны эрчим хүчний системийг бий болгох ёстой. Орчин үеийн сүлжээ, хуримтлуулах систем үгүйгээр сэргээгдэх эрчим хүчний нөөц боломжийг бүрэн дүүрэн ашиглаж чадахгүй. Гэхдээ сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт оруулсан нэг ам. доллар тутмын ердөө 60 цент нь цахилгаан эрчим хүчний сүлжээ, хуримтлуулах санд зарцуулагдаж байна. Энэ харьцаа адил буюу нэг-нэг байх ёстой.Гуравдугаарт, дэлхийн өсөн нэмэгдэж буй эрчим хүчний хэрэгцээг сэргээгдэх эрчим хүчээр хангах үүргийг засгийн газрууд хүлээх ёстой. Томоохон технологийн компаниуд ч мөн адил тодорхой үүрэг гүйцэтгэх ёстой. 2030 он гэхэд дата төвүүд өнөөгийн Япон Улсынхтай адил хэмжээний цахилгаан эрчим хүч хэрэглэж болзошгүй байна. Компаниуд энэ хэрэгцээгээ сэргээгдэх эрчим хүчээр хангах үүрэг амлалт авах нь зүйтэй байна.Дөрөвдүгээрт, бид эрчим хүчний шилжилтийн шударга байдлыг хангах ёстой. Энэ нь цэвэр эрчим хүчний шилжилтийн бэлтгэл байдлыг хангахын тулд малтмал түлшнээс хамааралтай улс үндэстэнд дэмжлэг үзүүлнэ гэсэн үг юм. Мөн эрдэс баялгийн нийлүүлэлтийн сүлжээг шинэчилнэ гэсэн үг. Өнөөдөр тэд хүний эрхийг зөрчиж, байгаль орчныг сүйтгэж, хөгжиж буй орнууд өртгийн сүлжээний ёроолд гацсан байна. Үүнийг төгсгөл болгох ёстой.Тавдугаарт, бид худалдааг эрчим хүчний шилжилтийн хэрэгсэл болгох ёстой. Цэвэр эрчим хүчний нийлүүлэлтийн сүлжээ маш их төвлөрч, дэлхийн худалдаа хуваагдмал байдалтай байна. Эрчим хүчний шинэ эрин үеийг тууштай баримталж буй улс орнууд эрчим хүчний шилжилтийг дэмжихийн тулд нийлүүлэлтээ төрөлжүүлэх, цэвэр эрчим хүчний бүтээгдэхүүний тарифыг бууруулах, хөрөнгө оруулалтын гэрээг шинэчлэх чиглэлээр ажиллах ёстой.Зургаадугаарт буюу эцэст нь, бид санхүүжилтээ хөгжиж буй орнууд руу чиглүүлэх ёстой. Дэлхийн хамгийн сайн нарны эрчим хүчний нөөцийн 60 хувь нь Африк тивд байгаа хэдий ч өнгөрсөн жил сэргээгдэх эрчим хүчний хөрөнгө оруулалтын ердөө хоёрхон хувь нь л тус тивд ногджээ. Хөгжиж буй орнуудын төсөв өрийн эргэн төлөлтөд шавхагдахаас урьдчилан сэргийлэх, олон талт хөгжлийн банкуудын зээлийн чадавхийг эрс нэмэгдүүлж, хувийн санхүүжилтийг илүү дайчлах боломжийг нэмэгдүүлэх олон улсын хэмжээний арга хэмжээ авах шаардлагатай  байна. Эрсдэлийн үнэлгээг шинэчлэх, цэвэр эрчим хүчний төлөөх амлалт, уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг эмх замбараагүй тэмцлийн өртөг, малтмал түлшний нөөц шавхагдах эрсдэл зэргийг бүрэн тооцох зээлийн үнэлгээний агентлагууд болон хөрөнгө оруулагчид бидэнд хэрэгтэй байна.Эрчим хүчний шинэ эрин үе ойртож байна – хямд, цэвэр, хүртээмжтэй эрчим хүч нь эдийн засгийн боломжоор баялаг дэлхийг хүчирхэгжүүлнэ. Улс орнууд эрчим хүчний хувьд бие даасан, аюулгүй байдлаа хангасан, цахилгаан эрчим хүчийг хүн бүрт бэлэглэн хүртээх шинэ эрин үе ойртож байна.Энэ бол дэлхийн өөрчлөлтийг хурдасгах бидний алдаж болохгүй боломж юм. Боломжоо алдалгүй ашиглацгаая.---НҮБ-ын ЕНБД-ын Тусгай илтгэлийг үзэх холбоос (англи хэл дээр):YouTube: https://www.youtube.com/live/4yYpxMiMHfU